| Năm 1992, Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ đưa ra một Tháp Thực Phẩm để hướng dẫn dân chúng ăn uống sao cho có một sức khoẻ tốt. Tháp đã tồn tại được 13 năm và cũng đạt được phần nào mục đích. Mô hình của Tháp được phổ biến khắp nơi, từ trường học, truyền hình, báo chí tới trên các hộp thực phẩm.
Và dân chúng khắp thế giới dường như cũng quen thuộc và áp dụng chỉ dẫn của Tháp này. Nhưng những chỉ trích về tháp cũng nhiều: Rằng Tháp là con đẻ của Bộ Nông Nghiệp nên dường như thiên về bánh mì, gạo trắng, khuyên dân chúng ăn nhiều nên quá cân mập phì do đó mà tăng. Rằng tháp đưa ra đơn vị ăn là “serving”, rắc rối khiến dân chúng không áp dụng được. Nhưng Tháp cũ tương đối giản dị, nhìn vào là thấy ngay chất nào nên ăn nhiều, chất nào cần giới hạn. Chẳng hạn ăn nhiều hơn thực phẩm ở đáy với cơm, rau, trái và ít hơn ở phía trên với thịt, chất béo, muối đường.
Thế rồi đến ngày 19 tháng 4 năm 2005 vừa qua, Tháp được cho về hưu. Phối hợp với Bộ Y Tế, Bộ Nông Nghiệp đưa ra một mô hình khác sau hơn 4 năm thai nghén và 2,4 triệu đô la phí tổn thuê người để vẽ tháp. Mô hình này nằm trong một quốc sách quy mô hướng dẫn dinh dưỡng để giúp dân chúng ăn cho đúng cách ngõ hầu sống lâu và mạnh khỏe hơn. Tháp có tên riêng là “MyPyramid”. Chỉ 72 giờ sau khi tung lên mạng lưới, mà đã có tới 160 triệu người vào coi với 20% là người từ nước ngoài.
Theo Bộ Nông Nghiệp, MyPyramid là một hướng dẫn có thẩm quyền cho mọi người từ 12 tuổi trở lên về cách thức tạo ra thói quen ăn uống lành mạnh. Những người tham gia vào soạn thảo Chương Trình Hướng Dẫn gồm có các nhà chuyên môn dinh dưỡng về nhiều lãnh vực trong y khoa học. Soạn thảo cũng được giới kỹ nghệ thực phẩm theo dõi, vận động để tránh thua thiệt lợi nhuận.
MyPyramid không phải là một kim tự tháp nhiều tầng như những năm trước, mà là kết hợp của năm tam giác mầu mè xanh đỏ tím vàng như cái cầu vồng, cộng thêm một lực sĩ đang “hồ hởi” bước lên những bậc thang. Mỗi tam giác tượng trưng cho một loại thực phẩm: tam giác rộng nhất mầu cam là ngũ cốc mà dân chúng dùng tương đối nhiều hơn. Hai tam giác kế cũng rộng vói mầu lục và xanh dành cho rau và sữa. Tam giác mầu đỏ cho trái cây, mầu tía (purple) cho thịt cá, đậu.
Tháp nhấn mạnh ở điểm là mỗi người nên nghiên cứu để lập ra một chế độ ăn uống hợp với đặc tính của mình, ăn các loại thực phẩm khác nhau cho cân bằng, vừa phải và tính sao cho số calories mang vào vừa đúng với nhu cầu của cơ thể.
Cũng nhắc lại là có nhiều kiểu tháp dinh dưỡng khác ngoài tháp của Bộ Nông Nghiệp Mỹ. Như là tháp Ðịa Trung Hải, tháp của Ðại hoc Harvard, tháp cho người cao tuổi, tháp cho trẻ em, tháp của các nhà dinh dưỡng, sản xuất thực phẩm. Cứ duyệt qua những tháp này cũng đủ chóng mặt chứ nói chi đến việc áp dụng, tuân theo. Tuy nhiên có góp ý, hướng dẫn đôi khi cũng còn hơn không, khỏi phải mất công sờ soạng tìm kiếm. Và khi lên mạng, vào Tháp, cần đọc các phụ chú với chi tiết đầy đủ về thực phẩm trong mỗi tam giác.
1- Trước hết là mấy nấc thang tập luyện cơ thể. Tháp mới gắn thêm tiết mục vận động cho mô hình vì hoạt động phối hợp với dinh dưỡng giúp ta khỏe mạnh hơn.
Ai cũng biết ích lợi của vận đông cơ thể. Ta sẽ sống lâu hơn, mạnh khỏe hơn, yêu đời hơn, tâm thần bớt căng thẳng, không mập phì, giữ huyết áp, đường huyết bình thường, giảm rủi ro mắc bệnh kinh niên như tiểu đường loại 2, bệnh tim, ung thư đại tràng. Vận động có thể là đi bộ, quét vườn, rửa xe, đạp xe đạp, đá bóng, khiêu vũ… Hãy lựa chọn môn nào mà mình thích và có thể thực hiện mỗi ngày. Tuy nhiên vận động không đúng cách, không tự lượng sức cũng có rủi ro. Cho nên tháp nhấn mạnh ở hai điểm “vừa phài” hoặc “ mạnh mẽ”, tùy từng người. Và ít nhất là 30 phút mỗi ngày. Thanh thiếu niên thì nhiều hơn: 60 phút. Nên tham khảo ý kiến thầy thuốc nếu trên 50 tuổi hoặc có bệnh kinh niên, để coi vận động thế nào cho thích hợp.
Vận đông vừa phải gồm có: • Ði bộ nhanh, khoảng 5,5 một giờ; • Ði việt dã, dường dài (hiking); • Làm vườn, quét sân; • Khiêu vũ; • Ðánh golf, vừa đi vừa mang đồ lề; • Ði xe đạp, dưới 16 km một giờ;
Vận động mạnh hơn như là: • Chạy bộ (Running) hoặc chạy chậm một khoảng ngắn (Jogging) năm dặm một giờ. • Ði xe đạp trên 16 km một giờ; • Bơi lội; • Thể dục nhịp điệu (Aerobics); • Ði bộ thật nhanh, 7 km một giờ; • Làm vườn nặng như chặt cây; • Cử tạ; • Ðánh bóng rổ, có tính cách tranh đua.
Nên nhớ là vận động quá nhẹ thì cũng mang ích lợi cho cơ thể nhưng không nhiều lắm. Vì thế lững thững bách bộ, đi rong trong chợ lựa thực phẩm, bước tới lui nấu cơm thì chẳng nên tính vào con số 30 phút mỗi ngày vì chúng không đủ mạnh để tăng nhịp tim đập.
2- Tam giác về ngũ cốc. Tiết mục này thì quá quen thuộc với đồng hương chúng ta, vì “cơm cà căn bản”, người mình vốn lấy cơm gạo làm gốc. Thực phẩm làm từ lúa mì, gạo, ngô, yến mạch, lúa mạch, đều thuộc về nhóm này. Với kỹ nghệ chế biến thực phẩm hiện nay thì ngũ cốc được phân ra làm hai nhóm: hạt nguyên vẹn còn cám, nhân và loại xay quá kỹ mất hết cả cám lẫn mầm hạt. Cám có nhiều chất xơ với nhiều công dụng cho cơ thể. Loại chế biến như gạo trắng tinh thường được tăng cường khoáng sắt, và các sinh tố B.
Nhu cầu hàng ngày tùy theo tuổi tác, nam nữ và mức độ hoạt động cơ thể. Trẻ em từ 3-6 tuổi thì ăn 85 gram/ngày; người lớn từ 170-230 gram /ngày. Một lát bánh mì hoặc 1/2 chén cơm tương đương với 28.35 gram ngũ cốc. Ðể giản tiện, ta cứ bắt chước các cụ xưa “cơm ba chén, thuốc ba thang” là vừa đủ.
Ngũ cốc có nhiều sinh tố nhóm B như thiamin, riboflavin, niacin, và folate; khoáng chất như sắt, selenium, magnesium, nhất là nhiều chất xơ. Chất xơ giúp cơ thể giảm thiều nhiều bệnh kinh niên, giảm táo bón, tránh mập phì và cho một số năng lượng đáng kể cho nhu cầu của cơ thể.
3- Tam giác với các loại rau. Tháp khuyên ta nên ăn thay đổi các loại rau khác nhau nhất là loại có mầu xanh đậm, mầu cam cũng như ăn nhiều đậu khô. Nước chiếc từ rau thuần túy 100% cũng được liệt kê vào nhóm này. Rau có nhiều chất dinh dưỡng như potassium, folic acid, sinh tố A, E, C, chất xơ; không có cholesterol và ít chất béo và calories. Ăn nhiều rau có thể giảm nguy cơ tai biến não, tiểu đường loại 2, ung thư miệng và đại tràng, sạn thận, bệnh động mạch tim, giảm nguy cơ mập phì. Nên ăn rau mỗi bữa với số lượng mà cơ thể chịu đựng được.
4- Trái cây. Nói chung thì rau và trái cây có những chất dinh dưỡng và công dụng gần giống nhau. Cũng sinh tố C, axit folic, Potassium, chất xơ; cũng giảm nguy cơ tiểu đường loại 2, ung thư ruột già, bao tử. Một quả cam, quả táo, trái chuối mỗi ngày là đủ.
5- Sữa, món ăn cần thiết cho cả già lẫn trẻ. Tất cả sữa ở trạng thái lỏng và một số thực phẩm làm từ sữa như pho mát, bơ, kem mà còn giữ nguyên khoáng chất calcium đều thuộc váo nhóm này. Sữa là nguồn cung cấp calcium rất quan trọng. Calcium cần cho việc duy trì các hoạt động căn bản của cơ thể, phòng ngừa nguy cơ loãng xương, cấu tạo răng và xương, giảm nguy cơ cao huyết áp, ngăn ngừa ung thư đại tràng. Chất đạm của sữa cũng phong phú và đặc biệt với hai chất casein và whey, có rất nhiều trong sữa. Ngoài ra sữa còn có Potassium, sinh tố D, sinh tố A. Một ly sữa 240 ml phân khối có 8 gr đạm, 9 gr béo, 35 mg cholesterol, 3100 IU sinh tố A, 290 mg calcium.
Tháp khuyên từ 2 tới 8 tuổi uống 2 ly sữa hoặc lượng tương đương yogurt mỗi ngày, từ 9 tuổi tới tuổi già thì 3 ly mỗi ngày. Uống sữa thay nước trong bữa ăn cũng rất tốt và tiện lợi. Với người lớn thì nên dũng sữa đã giảm chất béo còn trẻ em cần tăng trưởng thì dùng sữa nguyên trạng.
6- Thịt và đậu. Nhóm này gồm các thực phẩm như thịt bò, thịt heo, thịt gà, đậu khô, trứng, các loại hạt hạch Thịt có nhiều protein là vật liệu cần thiết để cấu tạo xương, cơ bắp, da, máu, kích thích tố, diêu tố...Protein cũng là một trong ba chất dinh dưỡng cung cấp năng lượng. Hai chất dinh dưỡng kia là carbohydrates và chất béo.
Hạt đậu khô như đậu tương, ván, đỏ, đậu rằn, đậu Hà Lan; hạt như hạnh nhân, hạt đào lộn hột, các quả hạch... có rất nhiều chất đạm thực vật như trong thịt động vật. Ðậu và hạt cũng có nhiều chất xơ, sắt, kẽm. Hướng dẫn nhấn mạnh đến ích lợi của chất béo đa bất bão hòa, đặc biệt omega –3 axit béo, có nhiều trong cá.
Cũng xin thưa rằng hiện nay dường như ta dùng nhiều quá chất đạm so với nhu cầu. Sau đây là gợi ý của nhiều nhà dinh dưỡng: • Thịt đỏ dùng một hoặc hai lần mỗi tuần chứ không nên ăn mỗi ngày; • Thay thế thịt đỏ với thị trắng như gà ta, gà tây đã bỏ bớt da; • Lựa thịt nạc, ít mỡ; • Thay thế thịt bằng cá càng nhiều càng tốt; • Nếu cao cholesterol hoặc có bệnh tim, không nên ăn quá bốn quả trứng một tuần; • Không thêm dầu mỡ khi nấu thịt; • Thay thế thịt bằng đậu; • Phối hợp chất đạm động vật với đạm thực vật.
Một người trưởng thành, mỗi ngày cần khoảng 50 gram chất đạm hoặc từ 220- 250 gram hỗn hợp thịt, cá, đậu hoặc trứng.
Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức Texas- Hoa Kỳ
|